سفر فرنگیان به ایران
سفرهایی به قلب ایران زمین
ایران از چشم غیرایرانیان
سفرنامههای مربوط به ایران نهتنها بازتابدهنده سوگیریهای شخصی نویسندگان و بافت تاریخی زمان آنها است، بلکه دریچهای منحصربهفرد برای کشف جنبههای کمتر شناختهشدهی فرهنگ ایرانی به شمار میرود. این پادکست به بررسی این موضوع میپردازد که چگونه این روایتهای خارجی، دیدگاههاییپیشتر نادیده گرفته شده را آشکار میسازند.
مطالعهی اینگونه خاطرات نهتنها لذتبخش است، بلکه راهی است برای درک داستانها و آدابی که شاید در غیر این صورت ناگفته باقی میماندند. خواننده از طریق سفرهای جهانگردان و تعاملات آنها با ایرانیان، به بینشهایی دست مییابد که در هیچ جای دیگر در دسترس نیست؛ امری که این روزنامههای سفر را به منابعی بیبدیل برای کشف تاریخ نانوشته و سنتهای فراموششدهی ایران بدل میکند.
قسمتهای برگزیده
بشنوید که چگونه سفر به درک ما شکل میدهد و چرا ایران همچنان برای نسلهای متمادی، سرچشمهی شگفتی و اشتیاق باقی مانده است.
۱- جاده ابریشم
جاده ابریشم که یکی از مضامین اصلی در سفرنامهنویسی است، پیوندی تاریخی است که فرهنگها و تاریخهای گوناگون را به هم متصل میکند. موقعیت منحصربهفرد ایران در امتداد این مسیر، که آن را به کانون توجه جهانگردان بدل کرده است، بر اهمیت تاریخی این سرزمین تأکید دارد. از هرودوت که جاپای یونانیان و ایرانیان را دنبال میکرد، تا ناصرخسرو قبادیانی که در پی رویایی رهسپار سفر حج شد، جاده ابریشم بستری برای این سفرها و داستانهای مهم فراهم آورده است.
۲- مارکوپولو در گذر از ایران
مارکوپولو در ایران (۱۳۸۳) نوشتهی آلفونس گابریل، ترجمهی کیکاووس جهانداری، تهران،انتشارات بنیاد محمود افشار. یکی از مشهورترین جهانگردان دنیای قدیم ،مارکوپولو به همراه پدر و عموی خود که از بازرگانان اهل ونیز پا به سفری دور و دراز از ونیز تا چین میگذارد . برای رسیدن به چین باید از مسیر ایران بگذرد . بخشی از سفرنامهی معروف او ، که البته بسیار کوتاه است ، به ایران اختصاص دارد.
پس از چند قرن آلفونس گابریل به همراه همسرش تصمیم میگیرند که جا پای جای او بگذارند و مسیر سفر او را در ایران تجربه کنند . آلفونس گابریل در دورهی رضا شاه پهلوی به ایران میاید در مسیر مارکوپولو تلاش میکند که تفاوتها را با فاصلهی چند قرن بنویسد . سفرنامهی انتخاب شده به تعبیری سفری است هم در زمان و هم در مکان.
گابریل در خصوص کویرهای ایران نقل میکند: «کویر کسی را که یکبار گرفتار افسونش شود دیگر هرگز رها نخواهد کرد.»
در این قسمت از ص ۴۵ که بخش اول پس از مقدمه است شروع کردیم و تا ص ۵۳ خواندیم
۳- تاریخ هرودت
هرودوت، پدر تاریخنگاری یونان ، سدهی پنجم پیش از میلاد است. از زندگی او اطلاعاتی جز نکاتی که گاه گاه در کتاب خود آورده در دست نیست. مورخان و باستانشناسان از کتاب تاریخ / تواریخ او به عنوان یکی از منابع برای تحقیق درباره ی دورهی مادها و هخامنشیان بهره برده و میبرند. دلیل انتخاب این کتاب برای خوانش این نکته است که هردوت را مسافری میدانم که در منطقهی ایران دوران هخامنشی تا بابل و یونان سفر میکند و آن چه را مینویسد حاصل گفتهها و شنیدهها است در این مسیر.
از این کتاب چند ترجمه منتشر شده است ، سه ترجمه در دسترس بود که یکی از آنها را انتخاب کردم:
الف) ترجمهی دکتر هادی هدایتی به ظاهر از انگلیسی، ۱۳۴۶ ، دانشگاه تهران.
ب) ترجمهی علی وحید مازندرانی، از انگلیسی، چاپ اول ۱۳۵۷ ، فرهنگستان زبان فارسی.
ج) ترجمهی مرتضی ثاقب فر ، از فرانسه ،۱۳۸۶ انتشارات اساطیر
البته ترجمه های دیگری نیز هست که متاسفانه بدان دست رسی نبود. از میان این سه، موثقترین مسلماً ترجمه ی دکتر هدایتی است که با تفسیر و توضیح در پنج مجلد آمده است. منتها با توجه به این که کتاب شش جلد است، ترجمه ی وحید مازندرانی را انتخاب کردم.
در نخستین قسمت از دکتر مهرداد ملک زاده محقق و باستان شناس دعوت به عمل آوردیم تا در مورد اهمیت این کتاب برایمان بگوید.
شما را به شنیدن این سلسله خوانش و بحث دعوت میکنم.
*تصاویر این صفحه شامل جزئیاتی از نگارگریهای ایرانی شاهنامه شاهطهماسب (سده ۱۶ میلادی) است که جهت مقاصد آموزشی از انتشارات موزه هنرهای معاصر تهران بازنشر شده است.